دانشگاه شاهد پژوهش‌های آموزش و یادگیری 2345-2196 3 1 2005 08 23 Education Process Based on Philosophy of Islamic Mysticism فرایند تعلیم و تربیت با اقتباس از مبانی عرفان اسلامی 74 89 2152 FA بابک شمشیری عبدالحسین نقیب‌زاده دانشگاه تربیت معلم Journal Article 2020 09 26  This study intends to explain the process of education, based on the educational foundations of Islamic mysticism. Indeed, this investigation tries to answer the question "what is the process of education based on Islamic mysticism?" In this study the analytic - deductive method is used to respond to the above question. At first, the ontological, epistemological and humanistic foundations of Islamic mysticism are explained. Characteristics and aims of the mystical education and also, the meaning of curriculum -according to this approach - are explained afterward. The most important characteristics of Islamic mystical education are as follows: 1) unity oriented, 2) esoteric approach, 3) emphasis on intuition, 4) the concept of education as a journey. According to these qualities, the Islamic mystical aims are divided into three categories. These categories are: the ultimate aim is "awareness of God" by intuitional perception. According to the terminology of Islamic mysticism, this aim is called "::union:: with God". The mediate aim is "self awareness". This kind of knowledge will be achieved by "illumination". At last, the short-term aims are "love cultivating", art and moral education. In fact, these aims are as the way and method to achieve the long-term and also mediate aims of mystical education. As a matter of fact this study is suggested to signify these aims in formal education more seriously because, they have usually been neglected in formal education.   پژوهش حاضر قصد دارد با اقتباس از مبانی تربیتی عرفان اسلامی، چگونگی فرایند تعلیم و تربیت را از منظر آن مکتب تبیین کند. در حقیقت, این بررسی درصدد پاسخگویی به این سؤال است که فرایند تعلیم و تربیت براساس مبانی نظری عرفان اسلامی چگونه است؟ در این پژوهش از روش تحلیل فلسفی با رویکرد استنتاجی استفاده شده است. به منظور پاسخگویی به سؤال فوق، ابتدا مبانی معرف‌شناسی، هستی‌شناسی و انسان‌شناسی عرفان اسلامی تشریح , و سپس ویژگی‌ها و اهداف تعلیم و تربیت عرفانی و همچنین چگونگی نگاه آن به برنامه درسی تبیین شدند. عمده‌ترین ویژگی‌های تعلیم و تربیت عرفانی عبارتند از: 1) وحدت‌گرایی, 2) اصالت باطن, 3) تأکید بر شناسایی‌های شهودی, 4) تلقی سفر (سیر و سلوک) از مفهوم تربیت. براساس این ویژگی ها, اهداف تعلیم و تربیت از منظر عرفان اسلامی را می‌توان در سه طبقه هدف‌غایی، هدف میانی و اهداف کوتاه مدت دسته‌بندی کرد. هدف غایی این فلسفه تربیتی عبارت است از فناء ‌فی‌الله و به تعبیر دیگر معرفت توحید هدف میانی نیز مشتمل است بر خودشناسی که در این مرحله روشن شدگی و یا تحقق ادراکات شهودی حاصل می‌شود. آخرین طبقه, یعنی اهدافی که به منزله شیوه و روش رسیدن به هدف میانی و غایی محسوب می‌شوند. مشتمل است بر: 1) عشق‌پروری, 2) تربیت اخلاقی, 3) تربیت هنری (زیبایی‌شناسی).نتایج استنباط شده در مطالعه حاضر حکایت از آن دارند که روش تربیتی رویکرد یاددهی ـ یادگیری مکتب عرفان اسلامی مبتنی بر فعالیت و تجارب عملی و فردی متربی است. اصولاً تربیت به مثابه یک برنامه سفر است که از مراحل و منازل گوناگون و پشت سر هم تشکیل یافته است. در این رویکرد، مربی نقش هدایت و راهنمایی متربی را در جریان فعالیت‌های عملی و تجارب فردی وی بر عهده دارد و در واقع, مربی, بیش‌تر نقش یک مشاور و راهنما را ایفا می‌کند. مطابق با الگوی اقتباس شده، دانش‌آموز در فرایند یاددهی ـ یادگیری کاملاً فعال است, چرا که بصیرت و روشن شدگی امری است باطنی که اساساً از خلال تجارب فردی حاصل می‌آید. بنا به این الگو, رابطه معلم ـ شاگرد بر دو رکن عمده استوار است. نخست، محبت و عشق دو جانبه بین مربی و متربی و دوم اطاعت متربی از مربی در فرایند تربیت. در واقع, این دو رکن از ضرورت‌های سفر تربیتی و معرفتی متربی محسوب می‌شود. در بخش پایانی این مقاله ضمن نتیجه‌گیری، برخی پیشنهادهای کاربردی ارائه شده‌اند. https://tlr.shahed.ac.ir/article_2152_a486cd07e4ac3d270571622f4f316ec5.pdf